Tytuł projektu: Modelowanie taryf miejskiego transportu zbiorowego
DANE OGÓLNE
1. Planowany okres realizacji projektu: 18 miesięcy
2. Rodzaj projektu: własny
3. Streszczenie projektu:
Ceny usług transportu miejskiego są elementem systemu marketingowego usługodawcy, a jednocześnie instrumentem lokalnej polityki transportowej. W tym układzie zmiennych cena odgrywa rolę ważnego czynnika konkurencyjności zbiorowego transportu miejskiego. Dlatego modelowanie systemów taryfowych traktowane jako proces sformalizowanego kształtowania ich rozwoju ma nie tylko znaczenie poznawcze, ale także praktyczne z punktu widzenia władz publicznych posiadających gestię transportową oraz organizatorów i operatorów transportu miejskiego.
Projekt będzie składał się z części teoretycznej, empirycznej i wniosków. Część teoretyczna obejmie pogłębioną analizę literatury przedmiotu i materiałów źródłowych oraz przygotowanie narzędzi pomiarowych niezbędnych do zrealizowania części empirycznej. Przedmiotem części empirycznej będzie charakterystyka systemów taryfowych stosowanych w Polsce i w pozostałych krajach Unii Europejskiej, krajach stowarzyszonych oraz krajach wstępujących do UE w 2007 r. W szczególności zamierza się określić: ogólną charakterystykę systemów transportu publicznego (oferta, organizacja), wysokość cen w podstawowych segmentach taryfowych, wewnętrzną i zewnętrzną substytucję taryfy transportu miejskiego, kryteria różnicowania stawek taryfowych, wysokość kosztów substytucyjnego transportu indywidualnego w mieście (ceny paliw, opłaty za parkowanie). Badania empiryczne oparte zostaną na przeglądzie źródeł informacji wtórnych (literatura przedmiotu, bazy danych, Internet) oraz na badaniach ankietowych skierowanych do wybranych jednostek (władz miejskich, organizatorów i operatorów transportu miejskiego). Na podstawie badań empirycznych zidentyfikowane zostaną modele taryfowe stosowane w Europie, zgodność taryf z ofertą i organizacją transportu zbiorowego w mieście, stosowane rozwiązania szczegółowe (jako źródło tzw. dobrej praktyki), konkurencyjność względem oferty transportu indywidualnego.
Wyniki badań będą podstawą do przygotowania zaleceń dla praktyki transportu miejskiego (zarówno dla organizatorów, operatorów jak i podmiotów lokalnej polityki transportowej).
OPIS PROJEKTU BADAWCZEGO, METODYKA BADAŃ ORAZ CHARAKTERYSTYKA OCZEKIWANYCH WYNIKÓW
1. Cel naukowy projektu
Celem projektu jest identyfikacja modeli i czynników kształtujących taryfy zbiorowego transportu miejskiego oraz ocena cenowej konkurencyjności transportu miejskiego.
Taryfa transportu miejskiego jest instrumentem marketingowym usługodawcy oraz narzędziem lokalnej polityki transportowej. Podstawowe problemy związane z konkurencyjnością cenową transportu zbiorowego to wysokość cen, różnicowanie stawek taryfowych, relacje cenowe substytucyjnych segmentów biletowych, zewnętrzna substytucja cen transportu zbiorowego do kosztów transportu indywidualnego (głównie krańcowych odzwierciedlanych przez ceny paliw i wysokość opłat parkingowych). W Polsce taryfy transportu miejskiego należą do najbardziej złożonych w Europie (występują liczne ulgi podmiotowe, różnicowanie cen odbywa się wg różnych – czasem sprzecznych – kryteriów w poszczególnych segmentach biletowych), a ceny usług są cenami urzędowymi. Czyni to taryfę mniej efektywną – zarówno jako czynnika konkurencyjności jak i narzędzia wzrostu efektywności usługodawców (organizatorów i operatorów transportu miejskiego). Dlatego podejmowany temat ma nie tylko znaczenie naukowe, ale także praktyczne.
2. Istniejący stan wiedzy w zakresie tematu badań
Badania cen usług transportu miejskiego prowadzone były do tej pory na marginesie szerzej zakrojonego benchmarkingu transportu miejskiego w Europie, który nie koncentrował się na taryfach, a ponadto dotyczył niewielkiej grupy miast (np. w Polsce w projekcie ELTIS badano tylko Białystok). W polskiej literaturze przedmiotu występuje w tym zakresie wyraźna luka, brakuje też zwartej publikacji prezentującej kompleksowo zagadnienia kształtowania taryf w zbiorowym transporcie miejskim – włącznie z propozycjami zastosowań praktycznych zaleceń nauki.
3. Metodyka badań
Podstawą wniosków będą badanie empiryczne, w trakcie których zamierza się zgromadzić za pomocą wywiadu prowadzonego różnymi metodami (ankiety, analizy danych wtórnych) i skierowanego do różnych podmiotów (władz miejskich oraz organizatorów i operatorów transportu miejskiego) informacje o podstawowych parametrach systemu taryfowego transportu zbiorowego oraz o czynnikach wpływających na konkurencyjność cenową transportu zbiorowego. Przewiduje się zbadanie przynajmniej 100 miast w krajach Unii Europejskiej, będą to największe miasta Europy. Zebrane informacje, po weryfikacji, zostaną sklasyfikowane i poddane badaniu związków celem sformułowania wniosków teoretycznych i praktycznych.
Do badań zostaną wykorzystane komputery podłączone do Internetu i zlokalizowane w Akademii Ekonomicznej w Katowicach (umożliwiające też korzystanie z baz danych subskrybowanych przez bibliotekę AE), do których zespół ma dostęp.
4. Co będzie wymiernym, udokumentowanym efektem podjętego problemu
Wymiernym, udokumentowanym wynikiem badań będzie metoda badania taryf transportu miejskiego oraz sformalizowana charakterystyka czynników kształtowania taryf w Europie. Sformułowane zostaną zalecenia aplikacyjne, przydatne do stosowania w Polsce.
Wyniki badań będą przedmiotem publikacji naukowych: adresowanych do odbiorców krajowych oraz zagranicznych. Wnioski z badań wraz z zaleceniami praktycznymi (w tym tzw. „dobrą praktyką”) będą przedmiotem monografii naukowej.
Część wniosków wynikających z realizacji projektu powinna znaleźć bezpośrednie zastosowanie w rozprawie habilitacyjnej dr Grzegorza Dydkowskiego.
