Monitor Nastrojów Konsumenckich – nowe badanie Katedry Rynku i Konsumpcji

Doktorant Katedry Rynku i Konsumpcji Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach – mgr Dawid Lesznik – opracował nowatorskie podejście do konstrukcji makroekonomicznych wskaźników ekonomicznych nastrojów konsumenckich, które określono mianem Monitora Nastrojów Konsumenckich (MNK UEK).

Wskaźniki te opracowywane są w oparciu o odpowiedzi konsumentów na kwestionariusz obejmujący ocenę sytuacji ich własnego gospodarstwa domowego, kraju, rynku pracy, czy przewidywań co do zamiarów zakupowych. Specjalna procedura umożliwia wyliczenie indeksów syntetycznie obrazujących nastroje w wybranych obszarach. Liczne badania wskazują, że wskaźniki nastrojów konsumenckich wykazują właściwości predykcyjne względem zmian koniunktury gospodarczej.

Badanie otrzymało dofinansowanie w ramach Regionalnej Inicjatywy Doskonałości. W październiku 2024 roku przeprowadzono pierwszą falę badawczą na reprezentatywnej dla Polski próbie 1113 konsumentów. W oparciu o uzyskane wyniki opracowano odczyty wskaźników, które standaryzowane są w zakresie od 0 do 200 punktów z neutralnym poziomem środkowym 100 – oddzielającym pesymizm (poniżej 100) od optymizmu (powyżej 100) konsumentów.

Autorskie podejście doktoranta umożliwia dezagregację nastrojów konsumenckich do postaci wskaźników zestawionych w postaci macierzowej – umożliwiającej analizę poziomą (według okresów czasowych, agregując poszczególne obszary) oraz pionową (według obszarów, agregując poszczególne okresy czasowe). Wyniki pierwszej fali badawczej przedstawiono w tabeli 1.

Kluczowymi wskaźnikami w ramach MNK są syntetyczny wskaźnik bieżący oraz syntetyczny wskaźnik oczekiwań (podkreślone w tabeli 1), które odpowiednio odzwierciedlają bieżące nastroje konsumentów (ocena bieżącej sytuacji) oraz ich oczekiwania (prognozy co do zmian sytuacji w ciągu kolejnych 12 miesięcy). W październiku 2024 bieżące nastroje pozostawały na lekko negatywnych poziomach, osiągając wartość 96,9 punktu. Syntetyczny wskaźnik oczekiwań natomiast kształtował się już na poziomie 101,5 punktu, przez co wyrażał ostrożne oczekiwania konsumentów co do poprawy generalnej sytuacji ekonomicznej swych gospodarstw domowych i kraju.

Tab. 1. Wartości wskaźników Monitora Nastrojów Konsumenckich – październik 2024 (N = 1113)

Źródło: Badania własne.

Jako relatywnie dobrą określano sytuację gospodarstw domowych (syntetyczny wskaźnik sytuacji gospodarstwa domowego – 106,7 punktu), przy czym panował pesymizm co do sytuacji gospodarczej kraju (syntetyczny wskaźnik – 92,1) oraz warunków do zakupu dóbr trwałego użytku (syntetyczny wskaźnik – 89,6). Warto szczególnie wskazać na oczekiwania konsumentów co do zakupu przez nich dóbr trwałego użytku w ciągu kolejnych 12 miesięcy – wskaźnik cząstkowy osiągnął wartość zaledwie 78,7 punktu, co wskazuje na ostrożnościowe podejście konsumentów i ograniczony przez nich popyt. Ten ostatni tłumaczony może być również przez pryzmat znaczących wydatków poniesionych na tego typu dobra w okresie pandemii SARS-Cov2.  

W ramach badań opracowano również wskaźniki oczekiwań co do zakupu nowych środków transportu („samochody z salonu”) oraz mieszkań czy domów (w tym budowa tych ostatnich) w ciągu kolejnych 12 miesięcy. Wskaźników tych nie ujęto w ramach głównego systemu z uwagi na relatywnie wysoką wartość tego typu inwestycji i nieczęstą ich realizację, stąd również stosunkowo niskie wartości indeksów nawet w fazach sprzyjającej koniunktury. 

Wskaźnik oczekiwań zakupu samochodów wyniósł 38,0 punktu.

Wskaźnik oczekiwań zakupu mieszkania lub domu (bądź jego budowy) wyniósł 36,4 punktu.

Respondenci określili również ich diagnozę zmian ogólnych cen detalicznych w ciągu ostatnich 12 miesięcy oraz oczekiwany trend zmian na kolejne 12 miesięcy. Uzyskane wskaźniki, w tym również dla cen benzyny, przedstawiono w tabeli 2.

Tab. 2. Wskaźniki zmian cen – październik 2024 (N = 1113)

Źródło: Badania własne.

Polscy konsumenci wysoko postrzegali inflację cen towarów i usług konsumpcyjnych w ostatnich 12 miesiącach (wskaźnik opóźniony – 156,4), przy czym oczekiwana jest istotnie niższa presja inflacyjna w kolejnych 12 miesiącach (wskaźnik oczekiwań zmian – 108,9). Towarzyszą temu dalsze przewidywania co do wzrostów cen benzyny (wskaźnik oczekiwań zmian dla benzyny – 129,9). Punktową diagnozę oraz prognozę zmian cen przedstawiono w tabeli 3.

Tab. 3. Postrzegane i przewidywane zmiany cen – październik 2024

Źródło: Badania własne.

Przy odczycie CPI r/r, który w październiku 2024 roku według szacunku GUS wyniósł 4,9%, konsumenci postrzegali zmianę cen w ostatnich 12 miesiącach medianowo na poziomie 15,0%. Jednocześnie, na ogół oczekiwano inflacji w kolejnych 12 miesiącach rzędu 7,0% (mediana), co pozostaje zgodne z trendami wynikającymi ze wskaźników zmian cen prezentowanych w tabeli 2. Warto zauważyć, że co dziesiąty konsument oczekiwał deflacji – spadku cen, który medianowo szacowano również na 7,0%. Potencjalnie wynikać może to z błędnego utożsamiania spadku inflacji ze spadkiem cen. 

Finalnie, przy średniej cenie benzyny bezołowiowej PB 95, która na moment badania wynosiła 5,99 zł / litr, konsumenci w październiku 2025 roku oczekiwali, że paliwo tego typu osiągnie cenę średnio 6,54 zł / litr (ze zbliżoną medianą na poziomie 6,50 zł / litr).

Z opracowanym narzędziem badawczym, metodyką konstrukcji i interpretacji systemu, a także szczegółową bazą wyników można zapoznać się w załącznikach do niniejszej informacji. Kolejna fala badawcza przewidziana jest do realizacji w październiku 2025 roku.