Gra o dobrobyt. Instytucje, technologia i rozwój w badaniach Acemoglu, Johnsona i Robinsona

Cykl kolokwiów naukowych poświęconych dyskusji nad wpływem dorobku laureatów Nagrody Nobla na podejmowane w Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach badania naukowe, zainicjowany w 2018 r. przez dra hab. Artura Walasika, prof. UE doczekał się kolejnej edycji.

Osiemnaste Kolokwium Noblowskie przygotowano we współpracy z Katedrą Ekonomii, której kierownik
dr hab. Jacek Pietrucha, prof. UE przyjął zaproszenie do pełnienia funkcji prelegenta.  

Dlaczego jedne narody są bogate, a inne pozostają biedne? Czy o sukcesie gospodarczym decydują zasoby naturalne, położenie geograficzne, kultura, a może przede wszystkim reguły organizujące życie polityczne i gospodarcze? Na te fundamentalne pytania ekonomii poszukiwali odpowiedzi Daron Acemoglu, Simon Johnson i James A. Robinson - laureaci Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych w 2024 roku.

Nagrodzeni zostali zwłaszcza za badania nad tym, jak powstają instytucje i jaki mają wpływ na dobrobyt. Laureaci wykazali, że ogromne i trwałe różnice w poziomie rozwoju gospodarczego między krajami można w znacznej mierze wyjaśnić odmiennymi rozwiązaniami instytucjonalnymi. Instytucje inkluzywne, zapewniające szeroki dostęp do możliwości gospodarczych i ograniczające arbitralność władzy, sprzyjają inwestycjom, innowacjom i długookresowemu wzrostowi. Z kolei instytucje ekstrakcyjne, służące przede wszystkim interesom wąskich grup politycznych i ekonomicznych, mogą utrwalać ubóstwo i blokować rozwój. Łącząc teorię ekonomii, analizę historii gospodarczej i nowoczesne metody ekonometryczne, badacze wnieśli fundamentalny wkład w zrozumienie przyczyn bogactwa i ubóstwa narodów.

Daron Acemoglu

Daron Acemoglu jest ekonomistą pochodzącym z Turcji, profesorem Massachusetts Institute of Technology (MIT) i jednym z najbardziej wpływowych współczesnych badaczy rozwoju gospodarczego. Jego dorobek obejmuje badania nad historycznymi i politycznymi źródłami instytucji, relacjami między demokracją a rozwojem gospodarczym, a także nad zmianami technologicznymi, innowacjami, automatyzacją i nierównościami. Wspólnie z Jamesem Robinsonem rozwinął teorię wyjaśniającą, w jaki sposób rozkład władzy politycznej i ekonomicznej wpływa na kształt instytucji oraz dlaczego instytucje ekstrakcyjne często utrzymują się pomimo ich niekorzystnych konsekwencji dla całego społeczeństwa. W ostatnich latach istotne miejsce w jego badaniach zajmuje problem społecznych konsekwencji postępu technologicznego, w tym sztucznej inteligencji.

Simon Johnson

Simon Johnson jest brytyjsko-amerykańskim ekonomistą, profesorem Massachusetts Institute of Technology (MIT), zajmującym się rozwojem gospodarczym, finansami międzynarodowymi oraz relacjami między instytucjami a dobrobytem. Johnson zajmuje się również kryzysami finansowymi, koncentracją władzy ekonomicznej i wpływem postępu technologicznego na podział korzyści ze wzrostu. W swoich pracach podkreśla znaczenie shared prosperity - dobrobytu, w którego tworzeniu i owocach mogą uczestniczyć szerokie grupy społeczne.

James A. Robinson

James A. Robinson jest brytyjskim ekonomistą i politologiem, profesorem University of Chicago. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na ekonomii rozwoju, historycznych źródłach instytucji oraz przyczynach trwałości nierówności gospodarczych między krajami. Szczególną uwagę poświęca mechanizmom, dzięki którym elity polityczne utrzymują władzę i kontrolę nad zasobami, nawet jeśli prowadzi to do nieefektywnych rozwiązań gospodarczych. Ważnym elementem jego badań są także normy społeczne, uwarunkowania kulturowe i historyczne oraz ich rola w legitymizowaniu określonych instytucji.

Od badań naukowych do debaty publicznej

Laureaci Nagrody Nobla z 2024 roku aktywnie uczestniczą również w debacie publicznej. Szczególne znaczenie mają popularyzatorskie książki Darona Acemoglu i Jamesa Robinsona, w których autorzy w przystępny sposób przedstawiają wyniki nad instytucjami, władzą i rozwojem gospodarczym. W książce „Dlaczego narody przegrywają” (Why Nations Fail, 2012) Acemoglu i Robinson analizują historyczne źródła bogactwa i ubóstwa, wskazując na fundamentalne znaczenie instytucji politycznych i ekonomicznych. W „Wąskim korytarzu. Państwa, społeczeństwa i losy wolności” (The Narrow Corridor, 2019) podejmują problem warunków utrzymania wolności, dowodząc, że wymaga ona równowagi między państwem a społeczeństwem zdolnym do kontrolowania władzy. Z kolei Acemoglu i Johnson w książce „Władza i postęp. Tysiąc lat walki o technologię i dobrobyt” (Power and Progress, 2023) kwestionują przekonanie, że rozwój technologiczny automatycznie przynosi korzyści całemu społeczeństwu. Pokazują, w jaki sposób instytucje i relacje władzy kształtują kierunki postępu technicznego oraz podział jego korzyści.