Zespół badaczy z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, reprezentujących Wydział Gospodarki Przestrzennej i Transformacji Regionów, bierze udział w projekcie ROPT 2.0 – Regionalne Obserwatorium Procesu Transformacji, którego liderem jest Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Projekt finansowany jest z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji Unii Europejskiej, a Uniwersytet Ekonomiczny jest jednym z siedmiu partnerów przedsięwzięcia.
Jednym z kluczowych zadań realizowanych w jego ramach są studia foresightowe, których celem jest rozpoznanie możliwych scenariuszy uwarunkowań rozwoju społeczno-gospodarczego podregionów węglowych województwa oraz wskazanie na ich prawdopodobne znaczenie dla procesu transformacji. Badania te opierają się na wiedzy eksperckiej, naukowej, praktycznej oraz wyobraźni interesariuszy – po to, by lepiej rozumieć zarysowujące się trendy, dostrzegać nieoczywiste zmiany i trafniej przygotowywać się na różne wersje przyszłości. Tym samym, studia foresightowe wspierają podejmowanie decyzji strategicznych i projektowanie polityk publicznych w odpowiedzi na wyzwania i potrzeby lokalnych społeczności.
Jednym z kluczowych etapów foresightu jest wypracowanie, ocena i uzgodnienie przez grupy ekspertów dziedzinowych diagnoz oraz prognoz opisujących bieżącą i przyszłą sytuację wewnętrzną podregionów węglowych w następujących obszarach:
• demografia i ruch naturalny,
• gospodarka, innowacje, technologie i potencjał B+R,
• infrastruktura miejska, majątek gmin, mieszkalnictwo i nieruchomości handlowo-usługowe,
• kultura i nauka,
• rynek pracy i edukacja,
• środowisko i przestrzeń.
W badaniach uczestniczy 15 ekspertów z Wydziału GPiTR. Jednym z ważniejszych etapów prac były dwa warsztaty tematyczne przeprowadzone 20 maja 2025 w formie grup fokusowych (FGI). W każdym z nich wzięło udział 30 specjalistów – przedstawicieli środowisk naukowych, sektora węglowego i energetycznego, rynku nieruchomości, instytucji otoczenia biznesu oraz organizacji pozarządowych.
Pierwszy warsztat koncentrował się na ocenie trendów i tendencji, które mogą wpływać na rozwój podregionów w perspektywie 5–10 lat. Dyskusja dotyczyła nie tylko ich siły i charakteru, ale przede wszystkim sposobów, w jakie mogą one kształtować przyszłość poszczególnych podregionów. W szczególności zwrócono uwagę na zmiany generacyjne w strukturze kapitału ludzkiego, których skutki będą widoczne w różnych aspektach lokalnego rynku pracy i rozwoju społecznego. Podkreślono także rosnące znaczenie infrastruktury poprzemysłowej, której zasoby stale się powiększają i wymagają zarówno ponadprzeciętnego zaangażowania kapitału finansowego, jak i opracowania nowych modeli zarządzania, sprzyjających zwiększeniu konkurencyjności tradycyjnych branż.
W kontekście uwarunkowań zewnętrznych podkreślono znaczenie takich kwestii jak: cyfryzacja i cyberbezpieczeństwo, przyszłość polityk publicznych związanych z transformacją, zmieniające się priorytety technologiczne i finansowe, zwłaszcza w kontekście rosnącej roli obronności, a także wyzwania stojące przed edukacją i rynkiem pracy.
Drugi warsztat poświęcony był analizie potencjalnych przełomowych wydarzeń, które mogą zmienić przewidywaną trajektorię rozwoju regionu, kierując go w stronę bardziej pożądanej przyszłości. Eksperci oceniali, które z możliwych wydarzeń mogą odegrać kluczową rolę w przełamywaniu barier rozwojowych oraz jakie będą ich skutki dla poszczególnych podregionów. Ważnym punktem dyskusji była także zdolność samorządów do adaptacji i reagowania na zmiany, oparta na ich wcześniejszych doświadczeniach transformacyjnych i zróżnicowanej sytuacji terytorialnej.
Szczególną uwagę zwrócono na rolę sektora nieruchomości w procesie transformacji – zarówno jako elementu wspierającego atrakcyjność osiedleńczą miast, jak i jako aktywnego uczestnika przemian przestrzennych i gospodarczych. Akcentowano konieczność podejmowania decyzji opartych na partnerskim stylu zarządzania, szczególnie w kontekście projektów integracyjnych realizowanych w metropolii i miejskich ośrodkach funkcjonalnych. W konkluzjach podkreślano także potencjał wynikający z terytorialnej różnorodności województwa, która – odpowiednio zagospodarowana – może stanowić istotny atut rozwoju.
Warsztaty poprzedziły wywiady pogłębione (IDI) przeprowadzone z ponad 20 ekspertami, które dostarczyły ważnych kontekstów do dalszych analiz.
Efektem prac będzie raport Foresight społeczno-gospodarczy podregionów węglowych WSL, który zostanie opublikowany w 2026 roku. W kolejnych miesiącach planowane są dalsze działania badawcze – w tym dialog z interesariuszami lokalnymi oraz studia delfickie prowadzone z udziałem ekspertów dziedzinowych.
Więcej o projekcie: www.ue.katowice.pl/uczelnia/wydzialy/wydzial-gospodarki-przestrzennej-i-transformacji-regionow/ropt-20.html
Całkowita wartość projektu ROPT 2.0 wynosi 11,4 mln zł, w tym udział UE Katowice 1,9 mln zł.
#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie
Dołącz do nas