Jak wyobrażamy sobie Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię w 2040 roku? Jakie zmiany będą kształtować jej rozwój? Jak pogłębiać integrację metropolitalną, nie tracąc lokalnej tożsamości i policentrycznego charakteru GZM? Odpowiedzi na te pytania poszukiwali uczestnicy dwóch pierwszych warsztatów Future Literacy Lab (FLL), które odbyły się 13 i 27 czerwca 2026 r. w ramach projektu Laboratorium Przyszłości GZM – Silesia Nova, realizowanego przez Wydział Gospodarki Przestrzennej i Transformacji Regionów Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach we współpracy z Politechniką Śląską.
Projekt Silesia Nova wykorzystuje metodykę Future Literacy Laboratories, rozwijaną pod auspicjami UNESCO, której celem jest rozwijanie kompetencji myślenia o przyszłości (futures literacy) oraz wspólne wypracowywanie alternatywnych wizji rozwoju terytoriów. W projekcie uczestniczą przedstawiciele różnych grup społecznych i pokoleń - od studentów, przez osoby aktywne zawodowo, po seniorów - dzięki czemu możliwe jest uchwycenie zróżnicowanych perspektyw dotyczących przyszłości GZM.
Pierwszy warsztat miał charakter diagnostyczny i koncentrował się na obecnej tożsamości Metropolii oraz jej kapitałach terytorialnych. Analiza wyników pokazała, że uczestnicy postrzegają GZM przede wszystkim jako funkcjonalną przestrzeń codziennych aktywności, opartą na mobilności, wspólnym rynku pracy i dostępie do usług. Jednocześnie wskazali, że przyszłość Metropolii powinna opierać się nie tylko na dalszym rozwoju infrastruktury, ale przede wszystkim na budowaniu zaufania, współpracy, kapitału społecznego, wiedzy oraz wysokiej jakości życia. Uczestnicy zaakcentowali również potrzebę ochrony terenów zielonych, lokalnej tożsamości oraz dziedzictwa przemysłowego jako fundamentów dalszej integracji.
Drugie spotkanie stanowiło przejście od diagnozy teraźniejszości do eksploracji możliwych przyszłości. Wykorzystując narzędzia foresightowe, takie jak Drivers of Change, Weak Signals, Wild Cards, Future Wheel, Reframing Session oraz Seed Statements, uczestnicy identyfikowali procesy, które mogą kształtować rozwój GZM do 2040 roku. Dyskusje dotyczyły m.in. transformacji energetycznej, zmian demograficznych, rozwoju sztucznej inteligencji, nowych modeli mobilności, zmian klimatu oraz ewolucji stylów życia. Szczególną uwagę poświęcono analizie możliwych konsekwencji tych procesów oraz ich wzajemnym powiązaniom.
Jednym z najważniejszych rezultatów dotychczasowych prac jest potwierdzenie, że mieszkańcy nie odrzucają idei integracji metropolitalnej, jednak oczekują, aby była ona oparta na zasadach policentryczności, partnerstwa między miastami oraz poszanowania lokalnych tożsamości. Zamiast dążenia do integracji „za wszelką cenę”, uczestnicy wskazują na potrzebę budowy lepszej Metropolii - bardziej zielonej, bardziej współpracującej i bardziej sprawiedliwej przestrzennie.
Materiały zgromadzone podczas obu warsztatów stanowią obecnie podstawę dalszych analiz jakościowych. W kolejnych etapach projektu zostaną wykorzystane do opracowania alternatywnych scenariuszy rozwoju GZM oraz rekomendacji dotyczących governance metropolitalnego, partycypacji społecznej i budowania wspólnej narracji rozwojowej dla Metropolii.
Projekt Laboratorium Przyszłości GZM – Silesia Nova realizowany jest przez zespół Katedry Badań Strategicznych i Regionalnych - mgr Wiktoria Jędrusik, mgr Wiktor Kolat, mgr Klaudia Plac, mgr Piotr Rykała, mgr Karolina Tadla,
mgr Adrian Widuch - Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Transformacji Regionów Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach pod kierownictwem dr. hab. Adama Drobniaka, prof. UE, we współpracy z Wydziałem Architektury Politechniki Śląskiej. Projekt finansowany jest w ramach programu Śląskie.Lab Stowarzyszenia Pro Silesia.
Przed uczestnikami jeszcze dwa kolejne warsztaty, podczas których opracowane zostaną scenariusze przyszłości Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii oraz rekomendacje wspierające jej długofalowy rozwój Metropolii.
Dołącz do nas