Jeszcze Polska nie zginęła. Historia muzyczna Mazurka Dąbrowskiego
Z okazji dwusetnej rocznicy śmierci Jozefa Wybickiego zapraszamy do obejrzenia programu poświęconego Pieśni Legionów Polskich we Włoszech przygotowanego przez prof. Tadeusza Trzaskalika, wieloletniego wykładowcy Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach.
Dzień 10 marca 2022 roku przypada dwusetna rocznica śmierci Jozefa Wybickiego, twórcy słów Mazurka Dąbrowskiego. Dla uczczenia wybitnych jego wybitnych zasług Sejm RP ogłosił Generała patronem roku 2022.
Z tej okazji Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, który obchodzi w tym roku 85 rocznicę swego istnienia, przy udziale Stowarzyszenia Pro Musica Organa oraz Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie zrealizował film opisujący dzieje muzyczne Mazurka Dąbrowskiego ze szczególnym uwzględnieniem czasów, w których żył i działał Józef Wybicki. Scenariusz filmu przygotował prof. Tadeusz Trzaskalik, będący jednocześnie wykonawcą prezentowanej na filmie muzyki fortepianowej. Film rozpoczyna nagranie Mazurka Dąbrowskiego w oryginalnej wersji z roku 1797 w wykonaniu Chóru Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Program ilustrowany jest fotografiami eksponatów, udostępnionych przez Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie, jak również innymi materiałami historycznymi.
O projekcie "Jeszcze Polska nie zginęła"
Projekt "Jeszcze Polska nie zginęła" zrealizowany został przez Stowarzyszenie Pro Musica Organa (Katowice), Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach, Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie i Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie. Na projekt składają się:
płyta CD Akademia Klasyczna 7. Jeszcze Polska nie zginęła, której wydawcą jest Stowarzyszenie Pro Musica Organa, a współwydawcami – Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach i Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie,
Realizacja opisywanego przedsięwzięcia związana jest z przypadającą w roku 2022 dwusetną rocznicą śmierci Józefa Wybickiego, autora słów Pieśnie Legionów Polskich we Włoszech, będącego obecnym hymnem Polski oraz przypadającym w bieżącym roku jubileuszem 85- lecia Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Warto przypomnieć, że Sejm RP ogłosił rok 2022 rokiem Józefa Wybickiego, uzasadniając swą decyzję przypadającymi w tym roku rocznicami: 200 rocznicą śmierci generała (w dniu 10 marca), 225 rocznicą pierwszego wykonania Pieśni Legionów Polskich we Włoszech oraz 275 rocznicą jego urodzin, a także – przede wszystkim – jego dokonaniami.
Józef Wybicki karierę polityczną rozpoczął od udziału w elekcji królewskiej Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do historii przeszedł jego protest na sejmie repinowskim 1768 r. przeciw gwarancjom ustrojowym Katarzyny II, które zamieniały Rzeczpospolitą w rosyjski protektorat. Sprzeciw Wybickiego uznawany jest za jedną z ostatnich pozytywnych prób zastosowania liberum veto. Wybicki brał udział w pracach nad wdrożeniem Konstytucji 3 Maja oraz tajnych przygotowaniach do wybuchu Insurekcji Kościuszkowskiej. Po upadku powstania, zaocznie skazany na śmierć przez zaborców i konfiskatę majątku, poparł zabiegi gen. J. Dąbrowskiego o utworzenie Legionów Polskich na terenie Republiki Lombardzkiej. Wybicki między 15 a 21 lipca 1797 napisał słowa Pieśni Legionów Polskich we Włoszech, znanej dziś pod nazwą Mazurka Dąbrowskiego i wykonanej wtedy po raz pierwszy w Reggio. W czasach Księstwa Warszawskiego był senatorem i wojewodą . W Królestwie Polskim powierzono mu stanowisko Prezesa Najwyższego Trybunały Sądowego.
Historia Mazurka Dąbrowskiego związana jest w pierwszym okresie po jego powstaniu z osobami Michała Kleofasa Ogińskiego, Tadeusza Kościuszki, Józefa Poniatowskiego, Jana Henryka Dąbrowskiego, Napoleona i oczywiście Józefa Wybickiego. Opowiada o tych czasach film „Historia muzyczna Mazurka Dąbrowskiego, którego autorem jest wieloletni wykładowca Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, prof. Tadeusz Trzaskalik. W filmie wykorzystano dokonane przez niego nagrania muzyki fortepianowej początku XIX wieku, nawiązujące bezpośrednio do Mazurka Dąbrowskiego.
Najbardziej interesującym muzycznie utworem z początku XIX wieku w którym rozbrzmiewają dźwięki Mazurka Dąbrowskiego jest czterogłosowa Fuga i koda na temat "Jeszcze Polska nie zginęła" wydana drukiem przez Karola Kurpińskiego, wybitnego polskiego kompozytora, dyrygenta i pedagoga. Tematem fugi jest początkowy fragment Mazurka Dąbrowskiego, odpowiadający słowom Jeszcze Polska nie zginęła. Został on przekształcony z metrum trójdzielnego na metrum czterodzielne. Wskutek zakazu władz orkiestralna wersja utworu wykonana została publicznie w Teatrze Wielkim w Warszawie dopiero w trakcie powstania listopadowego 1 stycznia 1831 roku i entuzjastycznie przyjęta została przez publiczność. Krytyka pisała, że „rytm wybrany zwolniony nieco został przez co uroczysty, niemal religijny otrzymał skutek i przewidzieć można, że fuga wejdzie w przyszłości do liczby śpiewów kościelnych, zwłaszcza na uroczystości, które nam przypomnieć mają wielkie czyny ojców”. Niestety, tak się nie stało, gdyż po upadku powstania listopadowego utwór ten został jednak zapomniany, co stanowi wielką stratę dla polskiej kultury muzycznej.
Warto dodać, że zarówno płyta, jak i film rozpoczyna nagranie Pieśni Legionów Polskich we Włoszech” w oryginalej wersji z roku 1797 w wykonaniu Chóru Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. W filmie wykorzystano szereg skanów eksponatów, udostępnionych przez Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie.
Znaczenie Poloneza Kościuszki, Marsza Księcia Józefa oraz Mazurka Dąbrowskiego w życiu ówczesnych Polaków podkreśla opublikowanie ich w jednym zbiorze podczas powstania listopadowego w grudniu 1830 roku w śpiewniku zatytułowanym „Pienia uczuć wolnych Polaków”. Miał on przypominać o wielkich postaciach, ich dokonaniach i zwycięstwach.
Największy międzynarodowy rozgłos melodia Jeszcze Polska nie zginęła uzyskała w okresie Wiosny Ludów. Wtedy to rozpowszechniać zaczęto Hymn Wszechsłowiański. Zarówno tekst, jak i przede wszystkim melodia pokazują polskie pochodzenie hymnu. Jest on tak bliźniaczo podobny do melodii Mazurka Dąbrowskiego, że podczas jego słuchania wydaje się, że to obecny polski hymn, tylko grany zbyt wolno. Po latach Hymn Wszechsłowiański stał się hymnem Słowacji, Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, Federalnej Republiki Jugosławii oraz Związku Państw Serbii i Czarnogóry.
Melodia Mazurka Dąbrowskiego ze względu na swą popularność i znaczenie została wykorzystana w wielu, często znakomitych dziełach muzycznych. Należą do nich utwory kompozytorów polskich: Elsnera i Nowakiewicza, Kurpińskiego, Krogulskiego, Sowińskiego, Dobrzyńskiego i Paderewskiego. Również kompozytorzy spoza Polski wykorzystywali motywy Mazurka Dąbrowskiego w swoich kompozycjach. Należą do nich: Caroline Boissier-Butini, Albert Lortzing, Ryszard Wagner, Franciszek Liszt i Edward Elgar.
W latach dwudziestych XX wieku rozpoczęła się w wolnej Polsce dyskusja na temat hymnu narodowego. W Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie odnaleziono pozytywkę z czasów księstwa Warszawskiego z melodią Jeszcze Polska nie zginęła i melodię tę uznano za pierwowzór Pieśni Legionów Polskich we Włoszech. Po zakończeniu drugiej wojny światowej w roku 1948 ponownie uznano Mazurek za nasz oficjalny hymn państwowy.
Dołącz do nas