W dniach 25-26 listopada 2025 r. w Krakowie zorganizowana została XI Konferencja i Gala Nagród THE LUMEN 2025, czyli wydarzenie dedykowane liderom zarządzania uczelniami. Podczas Konferencji Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach reprezentowała JM Rektor prof. dr hab. inż. Celina M. Olszak.
Pierwszy dzień wydarzenia koncentrował na tematach strategicznych - finansowaniu, cyfryzacji i szeroko rozumianemu rozwojowi szkolnictwa wyższego. Skierowany był głównie do władz rektorskich, kanclerskich oraz menedżerów wyższego szczebla. Podczas tego dnia w sesji pt. "Nowe źródła środków finansowych dla uczelni - perspektywa długookresowa kolejnej dekady" wzięła udział JM Rektor prof. dr hab. inż. Celina M. Olszak. W dyskusji moderowanej przez Prezesa Zarządu Fundacji Rektorów Polskich prof. Jerzego Woźnickiego uczestniczyli również:
- JM Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie prof. dr hab. Piotr Jedynak;
- JM Rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie prof. dr hab. inż. Jerzy Lis;
- JM Rektor Politechniki Gdańskiej prof. dr hab. inż. Krzysztof Wilde.
Zaproszeni goście dyskutowali o sposobach pozyskiwania nowych źródeł finansowania dla uczelni, uwzględniając z jednej strony bieżące wyzwania kadencji 2024-2028, a z drugiej - długofalowe potrzeby rozwojowe z odwołaniem się do perspektywy najbliższych 10 lat, a w tym środków pochodzących ze zwiększonej subwencji oraz wsparcia finansowego procesów konsolidacji w szkolnictwie wyższym. Omawiano różnorodne strategie - od projektów krajowych i unijnych po komercjalizację badań i współpracę z biznesem, jak również oraz przyszłe kierunki zmian w polityce finansowania szkolnictwa wyższego. Panel stał się przestrzenią wymiany doświadczeń i inspiracji dla uczelni planujących zrównoważony rozwój. W drugiej części debaty uwaga dyskutantów skierowana została na zagadnienia konsolidacji uczelni, także z odwołaniem się do perspektywy strategicznej, z uwzględnieniem finansowych warunków realizacji wieloletnich procesów w tym zakresie.
Punkt wyjścia do dyskusji stanowiły:
- "Prognoza rozwoju szkolnictwa wyższego w Polsce do roku 2030" z 2024 r. opracowana przez Fundację Rektorów Polskich na zlecenie uczelni członkowskich na podstawie decyzji Zgromadzenia Plenarnego KRASP,
- Raport KRUE pt. Nauka i szkolnictwo wyższe a PKB z 2023 r.,
- projekt Strategii Rozwoju Szkolnictwa Wyższego opracowany i ogłoszony przez MNiSW w październiku br.
JM Rektor prof. dr hab. inż. Celina M. Olszak podczas panelu przedstawiła kompleksową diagnozę stanu finansowania szkolnictwa wyższego w Polsce oraz wskazała strategiczne kierunki zmian, które powinny określić przyszłość całego systemu, podkreślając, że mimo wzrostu nakładów na szkolnictwo wyższe, rośnie rozdźwięk między oczekiwaniami wobec uczelni a tempem zwiększania środków. Dane międzynarodowe i krajowe pokazują, że koszty funkcjonowania uczelni - energii, aparatury, infrastruktury i wynagrodzeń - rosną szybciej niż finansowanie, co pogłębia trwałą lukę finansową. Polski system, w 80% oparty na środkach publicznych, jest przez to szczególnie wrażliwy na zmiany makroekonomiczne. Wskazała również na problem wynagrodzeń kadry akademickiej, które nie nadążają za rynkiem, powodując odpływ młodych naukowców.
Kiedy patrzymy na finansowanie szkolnictwa wyższego w Polsce, to widzimy przede wszystkim rosnący rozdźwięk między tym, czego od uczelni oczekuje państwo i społeczeństwo, a poziomem inwestycji, które mają te oczekiwania udźwignąć. To jest dziś najważniejszy punkt wyjścia. Jednocześnie musimy jasno powiedzieć: nakłady na szkolnictwo wyższe rosną. To jest fakt, który trzeba docenić. Ale wszystkie analizy: OECD, FRP, KRUE, Diagnoza i Strategia wskazują, że koszty funkcjonowania uczelni rosną szybciej niż środki, a konsekwencje tego stają się coraz bardziej odczuwalne. Według OECD Polska przeznacza na edukację, od poziomu podstawowego po wyższy, około 4,1% PKB, przy średniej OECD wynoszącej 4,7% PKB. W obszarze badań i rozwoju sytuacja wygląda podobnie: Polska inwestuje 1,56% PKB, podczas gdy średnia UE to 2,26% PKB, a liderzy europejscy przekraczają 3% PKB. Ponadto Raport KRUE pokazuje, że Polska przeznacza na B+R 40–50% tego, co liderzy europejscy. To ma konsekwencje w: badaniach, aparaturze, umiędzynarodowieniu czy innowacjach. To nie są wartości, które uniemożliwiałyby rozwój. To są wartości, które wymagają świadomej polityki wyrównywania różnic - zaznaczała.
JM Rektor odniosła się również do często dyskutowanego w Polsce, tematu konsolidacji uczelni podkreślając, że przyszłość leży nie w twardych fuzjach administracyjnych, lecz w modelu europejskim: elastycznych, funkcjonalnych sieciach współpracy - federacjach, aliansach, wspólnych szkołach doktorskich, centrach usług i współdzielonych laboratoriach. To mechanizmy, które przynoszą realne korzyści przy zachowaniu tożsamości instytucji. Więcej nt. stanowiska JM Rektor w sprawie konsolidacji uczelni na stronie.
Na zakończenie Profesor podkreśliła, że polskie uczelnie w ostatnich latach wykonały ogromną pracę, a państwo zwiększa nakłady na szkolnictwo wyższe. Jednak aby system był odporny, konkurencyjny i zdolny współtworzyć rozwój kraju, potrzebne są zmiany systemowe: w finansowaniu, misjach, zarządzaniu i modelach współpracy. Celem jest budowa sieci silnych, współpracujących uczelni, a nie jednej zunifikowanej struktury.
Patrząc na wszystkie strategiczne dokumenty widzę wyraźnie jedno: przyszłość polskiego szkolnictwa wyższego wymaga zmian systemowych, nie tylko finansowych, ale również zmian w misjach uczelni, modelach współpracy, strukturach zarządzania oraz zmian w źródłach finansowania. To jest logika, która nie zmierza do budowania buduje jednej wielkiej uczelni, lecz sieć silnych uczelni współpracujących, połączonych misją, zadaniami i odpowiedzialnością. Jeśli finansowanie będzie wspierało właśnie taką architekturę - funkcjonalną, zróżnicowaną, to polskie uczelnie będą nie tylko reagować na wyzwania, ale będą je współtworzyć. To, w moim przekonaniu, jest najważniejsza perspektywa na kolejną dekadę - podsumowała wypowiedź JM Rektor.
Drugi dzień konferencji upłynął pod znakiem zagadnień związanych z operacyjnym zarządzaniem uczelnią. Uczestnicy z różnych ośrodków akademickich analizowali kluczowe kierunki rozwoju cyfryzacji oraz rozwiązania wspierające informatyzację badań naukowych. Eksperci poruszali również kwestie efektywnej komunikacji ze studentami oraz sposobów zwiększania ich zaangażowania w proces kształcenia.
Dołącz do nas