Dlaczego jedne państwa rozwijają się szybciej od innych? Co napędza wzrost gospodarczy i jak innowacje zmieniają nasze życie? Odpowiedzi na te pytania od dziesięcioleci poszukują najwybitniejsi ekonomiści świata. Ich przełomowe odkrycia wyróżniane są Nagrodą Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych, powszechnie nazywaną Noblem z ekonomii. Już 12 października poznamy tegorocznych laureatów tego prestiżowego wyróżnienia.
Nobel, którego nie było w testamencie
Choć Nagroda Nobla kojarzy się przede wszystkim z fizyką, chemią, medycyną, literaturą i działalnością na rzecz pokoju, ekonomia zajmuje w historii tych wyróżnień szczególne miejsce. Nie znalazła się bowiem w testamencie Alfreda Nobla z 1895 roku. Nagroda w dziedzinie nauk ekonomicznych została ustanowiona dopiero w 1968 roku przez szwedzki bank centralny - Sveriges Riksbank - z okazji 300-lecia jego istnienia. Po raz pierwszy przyznano ją w 1969 roku. Jej laureatów wybiera Królewska Szwedzka Akademia Nauk.
Pierwszymi nagrodzonymi zostali norweski ekonomista Ragnar Frisch i holenderski badacz Jan Tinbergen, którzy położyli fundamenty pod rozwój ekonometrii, czyli dziedziny łączącej teorię ekonomii z matematyką i statystyką. Od tego czasu ekonomiczny Nobel stał się jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień w świecie nauki. Do 2025 roku przyznano go 57 razy, a otrzymało go łącznie 99 naukowców. Nagrodzone badania dotyczyły między innymi funkcjonowania rynków, podejmowania decyzji, nierówności społecznych, ubóstwa czy mechanizmów wzrostu gospodarczego.
Nobel 2025 - innowacje jako siła napędowa gospodarki
W 2025 roku laureatami Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych zostali Joel Mokyr, Philippe Aghion i Peter Howitt, wyróżnieni za wyjaśnienie mechanizmów wzrostu gospodarczego napędzanego innowacjami. Joel Mokyr badał, dlaczego przez większą część historii rozwój gospodarczy był powolny, a dopiero w ostatnich stuleciach nastąpiło jego trwałe przyspieszenie. Wskazał na znaczenie wiedzy naukowej, postępu technologicznego oraz otwartości społeczeństw na nowe idee.
Z kolei Philippe Aghion i Peter Howitt rozwinęli matematyczny model tzw. twórczej destrukcji. To proces, w którym nowe technologie, produkty i rozwiązania zastępują starsze, przyczyniając się do wzrostu gospodarczego. Zjawisko to można zaobserwować chociażby w rozwoju fotografii cyfrowej, która stopniowo wyparła tradycyjne aparaty wykorzystujące film fotograficzny. Nowa technologia stworzyła możliwości dla jednych przedsiębiorstw, a jednocześnie podważyła modele biznesowe innych.
Kto otrzyma Nobla z ekonomii w 2026 roku?
Tegorocznych laureatów poznamy już w poniedziałek, 12 października 2026 roku. Ogłoszenie decyzji Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk zaplanowano nie wcześniej niż na godz. 11:45 czasu polskiego. Czy tegoroczna nagroda zostanie przyznana za badania nad sztuczną inteligencją, zmianami klimatycznymi, rynkiem pracy, nierównościami czy zupełnie innym obszarem nauk ekonomicznych? Odpowiedź poznamy już wkrótce.
Dołącz do nas