Projekt MOSAIC (Modelling, Scenarios, Analysis and Collaboration for Green Transitions) to międzynarodowa inicjatywa typu Research and Innovation Action (RIA), finansowana w ramach programu Horizon Europe i koordynowana przez Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach. Głównym celem realizowanego od września 2026 r. do sierpnia 2030 r. przedsięwzięcia jest wypracowanie osadzonego historycznie i ujętego przestrzennie podejścia do zrozumienia procesów zmiany przemysłowej, które ma stanowić wsparcie dla sprawiedliwej i zielonej transformacji w Europie.

Historyczne uwarunkowania zmian strukturalnych

Podstawę metodyczną projektu stanowi integracja trzech perspektyw czasowych: przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. W ramach prac badawczych analizowane będą historyczne trajektorie restrukturyzacji przemysłowej, sięgające XIX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem roli, jaką obawy o stan środowiska naturalnego odgrywały w procesach adaptacyjnych przedsiębiorstw. Badacze wykorzystają zaawansowane techniki cyfrowe z obszaru nauk humanistycznych i społecznych (SSH), w tym narzędzia oparte na modelach językowych i analizie tematycznej, do przeglądu cyfrowych archiwów medialnych. Pozwoli to na identyfikację krytycznych momentów zwrotnych oraz zrozumienie, w jaki sposób społeczne postrzeganie zmian wpływało na akceptację transformacji.

Empiryczne podstawy mapowania zielonej gospodarki

Kluczowym wkładem projektu w rozwój regionalistyki będzie stworzenie bazy danych zakładów przemysłowych działających w sektorach zielonej gospodarki oraz transformujących się w tym kierunku. Naukowcy szacują, że obejmie ona ponad 500 000 firm zlokalizowanych w Unii Europejskiej. Dane te pozwolą na precyzyjne mapowanie struktur zielonego przemysłu oraz analizę łańcuchów dostaw. Równolegle prowadzone będą badania nad mobilnością siły roboczej i transferem umiejętności między sektorami schyłkowymi a rozwijającymi się. W analizach tych wykorzystane zostaną m.in. zanonimizowane dane z platformy LinkedIn, co umożliwi odtworzenie ścieżek kariery zawodowej w kontekście regionalnych rynków pracy.

Polityka innowacyjna i modele zarządzania

MOSAIC jest również ukierunkowany na poszerzanie metodyki transformacyjnej polityki innowacyjnej. Naukowcy przeanalizują, w jaki sposób polityka gospodarcza UE jest wdrażana na poziomach krajowych i regionalnych, badając specyfikę instrumentów polityki i zachowań interesariuszy zmian. Badania obejmą analizę porównawczą państw członkowskich UE oraz szczegółowe studia przypadków w kilkunastu regionach o różnym stopniu zaawansowania transformacji.

Modelowanie systemów społecznych i foresight

Innowacyjnym elementem projektu jest zastosowanie modelowania zachowań społecznych do symulacji reakcji gospodarstw domowych, pracowników i firm na wahania gospodarcze, wstrząsy polityczne oraz zmiany norm społecznych. Przeprowadzone dzięki temu symulacje pozwolą testować alternatywne scenariusze restrukturyzacji oraz rekomendować odpowiednie do nich instrumenty polityki przed ich faktycznym wdrożeniem. Prace te będą uzupełniane przez foresight, angażujący głównie przedstawicieli sektorów tracących przewagi konkurencyjne (np. hutnictwo, górnictwo) oraz wschodzących (np. OZE, biotechnologie).

Wsparcie dla strategicznych polityk Unii Europejskiej

Efekty prac w ramach projektu MOSAIC będą miały znaczenie dla operacjonalizacji celów polityki klimatycznej UE, unijnego Paktu dla Czystego Przemysłu oraz prawnie wiążących wymogów Europejskiego Prawa Klimatycznego, w tym nowych celów redukcyjnych na rok 2040. Dostarczając precyzyjnych danych na poziomie zakładów przemysłowych, projekt wspierał będzie interpretowanie zjawisk towarzyszących wdrażaniu rozporządzeń w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie oraz w sprawie surowców krytycznych. Modelowanie mobilności zawodowej stanowi odpowiedź na potrzeby unijnego Paktu na rzecz Umiejętności oraz inicjatywy Akademii Przemysłu Neutralnego Emisyjnie.

W skład międzynarodowego konsorcjum MOSAIC, obok Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, wchodzą następujący partnerzy: Norweski Instytut Badań Społecznych NORCE (Norwegia), Uniwersytet Jagielloński (Polska), EDHEC Business School (Francja), Uniwersytet Boloński (Włochy), Uniwersytet w Vigo (Hiszpania), Fundacja Badań Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej (Niemcy), Instytut Nauk Ekonomicznych (Serbia) oraz KNEIA S.L. (Hiszpania).

opracował: Marcin Baron