Wystąpienie JM Rektor z okazji Dnia Edukacji Narodowej 2026

14 października 2026 r. społeczność akademicka Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach spotkała się w Auli A, by wspólnie świętować Dzień Edukacji Narodowej. Z tej okazji JM Rektor prof. dr hab. inż. Celina M. Olszak skierowała do zgromadzonych słowa podsumowania, refleksji i podziękowania. Zachęcamy do zapoznania się z pełną treścią wystąpienia JM Rektor.

Tegoroczny Dzień Edukacji Narodowej obchodzimy w szczególnym momencie. Nasza Uczelnia wkroczyła w obchody dziewięćdziesięciolecia. Wracamy do jej historii, do dorobku naszych mistrzów i doświadczeń, przez które przeszliśmy jako wspólnota. Taka perspektywa skłania również do namysłu nad czasem, jakiego potrzebuje praca akademicka, aby ujawniło się jej znaczenie.

Chciałabym przywołać dziś myśli Krzysztofa Pendereckiego i jego ogród w Lusławicach. Kompozytor przez wiele lat tworzył tam przestrzeń, w której spotykały się jego pasje muzyczne i przyrodnicze. Ogród, a szczególnie labirynt, stał się dla niego także sposobem myślenia o twórczości. 
Ten obraz jest mi bardzo bliski i jak sądzę, jest także bliski doświadczeniu każdego człowieka nauki.

Ogrodnik, który sadzi dąb, wie, że może nie zobaczyć go w pełni dojrzałości. 
Podejmuje pracę, której ostateczny rezultat wykracza poza jego własny czas. 
Potrafi wyobrazić sobie wartość czegoś, co dzisiaj jest dopiero początkiem.
Gdybyśmy sadzili wyłącznie to, czego pełny rozwój zdążymy zobaczyć, nasze ogrody byłyby znacznie uboższe.

Podobnej wyobraźni wymaga nauka. Rozpoczynamy badania, których dalszego przebiegu nie potrafimy całkowicie przewidzieć. Tworzymy zespoły, które z czasem podejmą własne tematy. Kształcimy ludzi, którzy będą pracowali w warunkach innych niż te, które znamy. Część sensu naszej pracy zawiera się właśnie w tej gotowości do działania poza horyzontem własnych bezpośrednich korzyści.

Dziewięćdziesięciolecie Uczelni pozwala dobrze zrozumieć tę zależność. Korzystamy dziś z rezultatów decyzji podjętych wiele lat temu. Nasi poprzednicy tworzyli kierunki badań, zabiegali o rozwój kształcenia, budowali naukowe kontakty. Pracowali w zmieniających się, niekiedy bardzo trudnych warunkach. Nie znali dzisiejszego kształtu Uniwersytetu. Ich wysiłek stworzył jednak możliwości, z których teraz korzystamy.

Wspominając naszych mistrzów, warto pamiętać również o tej zdolności rozpoczynania rzeczy, których dalszy rozwój powierzali następcom. Ogród uczy cierpliwości, ale wymaga też uważności. Trzeba dostrzec to, co dopiero się rozwija, rozpoznać jego potrzeby i stworzyć odpowiednie warunki. Sam upływ czasu nie wystarcza.

W pracy akademickiej dobrze znamy tę zależność. Dojrzewanie pomysłu wymaga namysłu, rozmowy, kolejnych prób. Niekiedy długo nie widać efektu, który można przedstawić innym. A jednak właśnie wtedy rozstrzygają się rzeczy istotne: zmienia się sposób rozumienia problemu, pojawia się trafniejsze pytanie, dojrzewa samodzielność badacza.

Dochodzimy do wniosku, tak jak Penderecki pisał: „Tylko błądzenie, droga okrężna prowadzi do spełnienia”. 

Badacz rozpoznaje w tym obrazie coś z własnej pracy. Wyrusza z określonym zamiarem, lecz napotkane fakty potrafią zmienić kierunek poszukiwań. Wraca do wcześniejszych założeń, rezygnuje z pozornie przekonującej odpowiedzi. Czasem odkrywa, że trzeba inaczej postawić samo pytanie.

Takie błądzenie wymaga dyscypliny myślenia. Każda zmiana kierunku powinna mieć swoje uzasadnienie. Również uznanie, że obrana droga prowadzi donikąd, bywa też ważnym osiągnięciem. Uwalnia od błędnego założenia i pozwala zobaczyć możliwość, której wcześniej nie dostrzegaliśmy.

Twórcza satysfakcja rodzi się także w chwili, gdy zaczynamy rozumieć coś inaczej, niż zamierzaliśmy.

Ogród pozwala pomyśleć również o różnorodności naszej wspólnoty. Współistnieją w niej odmienne zainteresowania, metody i temperamenty badawcze. Jedni przez lata pogłębiają wybrany problem. Inni szukają powiązań między odległymi dziedzinami. Spotkanie tych sposobów myślenia potrafi przynieść rezultat, do którego osobno trudno byłoby dojść.

Różnorodność potrzebuje jednak przestrzeni. Ogrodnik, planując nasadzenia, bierze pod uwagę także miejsce, które należy pozostawić wolne. To warunek przyszłego wzrostu.

Na uczelni taką przestrzenią jest czas na spokojną myśl, swobodę dyskusji, możliwość podjęcia tematu, którego znaczenie dopiero próbujemy rozpoznać. Warto zachować w naszych planach miejsce dla pytań, których jeszcze nie umiemy sformułować.

Dotyczy to również kształcenia. Przekazujemy wiedzę i uczymy warsztatu, a jednocześnie pozostawiamy studentom przestrzeń do własnych poszukiwań. Z czasem to oni decydują, co zrobią z tym, czego się nauczyli. Ich samodzielność staje się jednym z istotnych rezultatów naszej pracy.

Szanowni Państwo,

W Dniu Edukacji Narodowej chciałabym podziękować Państwu za pracę, wymagającą wiedzy, cierpliwości i zaufania do sensu podejmowanych wysiłków.

Dziękuję osobom prowadzącym badania i kształcenie za rzetelność oraz gotowość dzielenia się swoim doświadczeniem. 
Pracownikom administracji, biblioteki, zespołów informatycznych i technicznych oraz obsługi dziękuję za codzienną troskę o warunki, w których możemy realizować nasze zamierzenia. 
Wspólne przedsięwzięcia są możliwe dzięki temu, że możemy polegać na pracy innych.

Życzę Państwu zdrowia, satysfakcji i czasu na to, co w pracy akademickiej najbardziej twórcze. Życzę dobrych rozmów, odkryć, które zmieniają sposób patrzenia, oraz współpracowników, z którymi warto podejmować trudne pytania.

Rozpoczynając obchody dziewięćdziesięciolecia, z wdzięcznością myślimy o tym, co otrzymaliśmy od poprzedników. Przed nami pozostaje własna praca, także ta, której pełne rezultaty zobaczą inni.

Chciałabym, abyśmy zachowali cierpliwość potrzebną do jej prowadzenia i wyobraźnię, która pozwala ją rozpoczynać.