Codzienne podróże już łączą miasta Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Wspólna przyszłość wymaga jednak także zaufania, współpracy i kierunku, który przekłada się na jakość życia. Raporty z trzech warsztatów Future Literacy Lab w projekcie „Laboratorium Przyszłości GZM – Silesia Nova” pokazują, co może wzmacniać Metropolię, a co może pozostawić ambitne plany w sferze deklaracji. Powstały cztery scenariusze GZM 2040. Wkrótce poznamy również pełne wyniki badania MetroPULS.
Metropolia codziennych tras i lokalnych przywiązań
Pierwszy warsztat (FLL1) ujawnił ważną różnicę: uczestnicy korzystają z Metropolii, przemieszczając się między miastami do pracy, na uczelnie czy po usługi, ale silniej utożsamiają się z własnym miastem, Śląskiem lub Zagłębiem. W pracach spotkały się perspektywy studentów, młodych aktywnych zawodowo, osób z większym doświadczeniem zawodowym i seniorów. Uczestnicy dostrzegali korzyści integracji, oczekując jednocześnie ochrony lokalnej różnorodności i sprawiedliwego podziału korzyści. Obawiali się nadmiernej centralizacji, marginalizacji mniejszych ośrodków i wzrostu kosztów życia. Z wyników wyłania się potrzeba rozwijania obok infrastruktury także relacji: zaufania, współpracy i wymiany wiedzy.
Ta sama zmiana, różne konsekwencje
Drugi warsztat (FLL2) podważał pozornie oczywiste zależności. Sztuczna inteligencja może usprawniać usługi, a zarazem zmieniać rynek pracy i ograniczać wpływ mieszkańców na decyzje. Napływ ludności może łagodzić problemy demograficzne, ale zwiększać presję na mieszkania i usługi. Zielona transformacja otwiera nowe możliwości gospodarcze, lecz jej koszty mogą dotknąć poszczególne grupy w różnym stopniu. Uczestnicy analizowali również słabe sygnały zmian i zdarzenia przełomowe. Powstał zestaw tez o możliwych przyszłościach, wykorzystanych następnie w MetroPULS. Ważnym rezultatem było dostrzeżenie, że o sile GZM współdecyduje zdolność wspólnego wykorzystywania zasobów i reagowania na nieoczekiwane zmiany.
GZM 2040 w czterech odsłonach
Trzeci warsztat (FLL3) połączył dwie kluczowe kwestie: ambicję wspólnej wizji rozwoju oraz jakość współpracy. Tak powstały cztery scenariusze. „Metropolia synergii” łączy zielony i innowacyjny kierunek z rzeczywistym współdziałaniem. „Współpraca bez przełomu” pokazuje sprawne relacje, którym brakuje wspólnej ambicji transformacyjnej. „Window dressing – fasadowa transformacja” ostrzega przed atrakcyjną wizją bez zdolności jej realizacji. „Apokalipsa GZM – spirala dezintegracji” przedstawia wzajemne wzmacnianie się konfliktów, stagnacji i odpływu mieszkańców.
Scenariusze służą sprawdzaniu konsekwencji różnych wyborów i warunków rozwoju. Uczestnicy wskazywali elementy do wzmacniania, zagrożenia do unikania i procesy wymagające przygotowania. Wśród priorytetów znalazły się współpraca, jakość życia, transport publiczny i zielona gospodarka. Przygotowania wymagają m.in. starzenie się społeczeństwa, rozwój AI i skutki zmian klimatu. Nawet najbardziej obiecujący scenariusz wymaga uwagi wobec nierówności i dostępu do korzyści integracji.
MetroPULS – kolejny głos w rozmowie o przyszłości
W połowie października 2026 roku zakończyło się badanie MetroPULS. Jego pełne wyniki zostaną przekazane wkrótce i uzupełnią obraz wyłaniający się z warsztatów. Podczas FLL3 wykorzystano wstępne wyniki zebrane od 308 respondentów; nadchodzące opracowanie obejmie zakończone badanie (587 respondentów).
Projekt realizuje zespół Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Transformacji Regionów UE Katowice pod kierunkiem dra hab. Adama Drobniaka, prof. UE, we współpracy z Wydziałem Architektury Politechniki Śląskiej. Badania są finansowane przez Stowarzyszenie Pro Silesia.
Projekt „Laboratorium Przyszłości GZM – Silesia Nova” jest realizowany przez Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach we współpracy ze Stowarzyszeniem Pro Silesia oraz partnerami regionalnymi.
Dołącz do nas