Monitor Nastrojów Konsumenckich – wyniki drugiej fali badań Katedry Rynku i Konsumpcji

Doktorant Katedry Rynku i Konsumpcji Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach – mgr Dawid Lesznik – opracował nowatorskie podejście do konstrukcji makroekonomicznych wskaźników ekonomicznych nastrojów konsumenckich, które określono mianem Monitora Nastrojów Konsumenckich (MNK UEK). Wskaźniki te opracowywane są w oparciu o odpowiedzi konsumentów na kwestionariusz obejmujący ocenę sytuacji ich własnego gospodarstwa domowego, kraju, rynku pracy, czy przewidywań co do zamiarów zakupowych. Specjalna procedura umożliwia wyliczenie indeksów syntetycznie obrazujących nastroje w wybranych obszarach. Liczne badania wskazują, że wskaźniki nastrojów konsumenckich wykazują właściwości predykcyjne względem zmian koniunktury gospodarczej.

Badanie otrzymało dofinansowanie w ramach Regionalnej Inicjatywy Doskonałości. Na przełomie października i listopada 2025 roku przeprowadzono drugą falę badawczą na reprezentatywnej dla Polski próbie 1135 konsumentów. W oparciu o uzyskane wyniki opracowano odczyty wskaźników, które standaryzowane są w zakresie od 0 do 200 punktów z neutralnym poziomem środkowym 100 – oddzielającym pesymizm (poniżej 100) od optymizmu (powyżej 100) konsumentów.

Autorskie podejście doktoranta umożliwia dezagregację nastrojów konsumenckich do postaci wskaźników zestawionych w postaci macierzowej – umożliwiającej analizę poziomą (według okresów czasowych, agregując poszczególne obszary) oraz pionową (według obszarów, agregując poszczególne okresy czasowe). Wyniki drugiej fali badawczej przedstawiono w tabeli 1.

Kluczowymi wskaźnikami w ramach MNK są syntetyczny wskaźnik bieżący oraz syntetyczny wskaźnik oczekiwań (podkreślone w tabeli 1), które odpowiednio odzwierciedlają bieżące nastroje konsumentów (ocena bieżącej sytuacji) oraz ich oczekiwania (prognozy co do zmian sytuacji w ciągu kolejnych 12 miesięcy). Na przełomie miesiąca bieżące nastroje pozostawały na nieznacznie negatywnych poziomach, osiągając wartość 98,6 punktu. Syntetyczny wskaźnik oczekiwań natomiast kształtował się już na poziomie 102,4 punktu, przez co wyrażał ostrożne oczekiwania konsumentów co do poprawy generalnej sytuacji ekonomicznej swych gospodarstw domowych i kraju.

Tab. 1. Wartości wskaźników Monitora Nastrojów Konsumenckich – październik/listopad 2025 (N = 1135)

Źródło: Badania własne.

Jako relatywnie dobrą określano sytuację gospodarstw domowych (syntetyczny wskaźnik sytuacji gospodarstwa domowego – 108,0 punktu), przy czym panował gorszy osąd co do sytuacji gospodarczej kraju (syntetyczny wskaźnik – 96,4) oraz warunków do zakupu dóbr trwałego użytku (syntetyczny wskaźnik – 93,9). Warto szczególnie wskazać na oczekiwania konsumentów co do zakupu przez nich dóbr trwałego użytku w ciągu kolejnych 12 miesięcy – wskaźnik cząstkowy osiągnął wartość zaledwie 83,6 punktu, co wskazuje na ostrożnościowe podejście konsumentów.

W ramach badań opracowano również wskaźniki oczekiwań co do zakupu nowych środków transportu („samochody z salonu”) oraz mieszkań czy domów (w tym budowa tych ostatnich) w ciągu kolejnych 12 miesięcy. Wskaźników tych nie ujęto w ramach głównego systemu z uwagi na relatywnie wysoką wartość tego typu inwestycji i nieczęstą ich realizację, stąd również stosunkowo niskie wartości indeksów nawet w fazach sprzyjającej koniunktury.

Wskaźnik oczekiwań zakupu samochodów wyniósł 43,2 punktu.

Wskaźnik oczekiwań zakupu mieszkania lub domu (bądź jego budowy) wyniósł 42,3 punktu.

Respondenci określili również ich diagnozę zmian ogólnych cen detalicznych w ciągu ostatnich 12 miesięcy oraz oczekiwany trend zmian na kolejne 12 miesięcy. Uzyskane wskaźniki, w tym również dla cen benzyny, przedstawiono w tabeli 2.

Tab. 2. Wskaźniki zmian cen – październik/listopad 2025  (N = 1135)

Źródło: Badania własne.

Polscy konsumenci nadal wysoko postrzegali odczuwalną inflację cen towarów i usług konsumpcyjnych w ostatnich 12 miesiącach (wskaźnik opóźniony – 141,2), przy czym oczekiwane jest postępujące obniżenie presji inflacyjnej w kolejnych 12 miesiącach (wskaźnik oczekiwań zmian – 106,2). Niezmiennie towarzyszą temu przewidywania co do wzrostów cen benzyny (wskaźnik oczekiwań zmian dla benzyny – 123,0). Punktową diagnozę oraz prognozę zmian cen przedstawiono w tabeli 3.

Tab. 3. Postrzegane i przewidywane zmiany cen – październik/listopad 2025

Źródło: Badania własne.

Przy odczycie CPI r/r, który w październiku 2025 roku według szacunku GUS wyniósł 2,8%, konsumenci postrzegali zmianę cen w ostatnich 12 miesiącach medianowo na poziomie 12,0%. Jednocześnie, na ogół oczekiwano odczuwalnej inflacji w kolejnych 12 miesiącach rzędu 5,0% (mediana), co pozostaje zgodne z trendami wynikającymi ze wskaźników zmian cen prezentowanych w tabeli 2. Warto zauważyć, że około 8% badanych oczekiwało deflacji – spadku cen, który medianowo szacowano również na 5,0%. Potencjalnie wynikać może to z błędnego utożsamiania spadku inflacji ze spadkiem cen.

Finalnie, przy średniej cenie benzyny bezołowiowej PB 95, która na moment badania wynosiła 5,89 zł / litr, konsumenci w październiku 2025 roku oczekiwali, że paliwo tego typu osiągnie cenę średnio 6,24 zł / litr (z niższą medianą na poziomie 6,02 zł / litr).

Szczegółowe wyniki indeksów oraz metodyka systemu dostępna jest w repozytorium RepOD: link.